Toxische wezens
Je komt ze overal tegen: in verenigingen, op het werk, op school, en misschien zelfs thuis. Wezens die je energie langzaam maar zeker leegzuigen – toxische wezens.
Toxische wezens maken je leven zuur. Het zijn de intriganten, leugenaars, narcisten, sociopaten, psychopaten, emotioneel onstabielen, paranoïden en predatoren.
Hoe komt het dat je in hun val trapt?
Omdat het een proces is van binding, opbouw van agressie, schuldverlegging en herhaling.
Een toxisch wezen benadert je, onderzoekt of je een interessant slachtoffer bent en gaat aan de slag. Dit proces kan bewust zijn, maar soms ook onbewust. Alles hangt af van de persoonlijkheid of stoornis van het wezen. De constante in alle verhalen is dat je het pas merkt als het eigenlijk al te laat is. Je zit vast.
Ons aanpassingsvermogen is een sterk overlevingsmechanisme. We zijn geprogrammeerd om niet alleen te willen zijn. Eens een toxisch wezen in je leven is geslopen, wil je ondanks de problemen de relatie behouden. Ook dat is een overlevingsmechanisme. Beter een slechte relatie dan geen relatie, beter een slecht werk dan geen werk, beter een vervelende klant dan geen klant… en ga zo maar door.
Het slachtoffer past zich aan, slikt de pijn, en het toxisch wezen kan zijn gang gaan.
We zijn uniek, en ook weer niet…
- We zoeken connectie met anderen.
- We krijgen verdriet door verlies en proberen verlies te vermijden.
- We houden niet van afwijzing.
- We zoeken erkenning en aandacht.
- We willen gerustgesteld worden.
- We steken meer energie in het vermijden van pijn dan in het zoeken van plezier.
- We houden er niet van om belachelijk te worden gemaakt.
- We trekken ons aan wat anderen van ons vinden.
- We zoeken een vorm van controle over ons leven.
Toxische wezens spelen vaak in op deze universele gevoelens.
Oorzaken
Nature, nurture.
Naast de typische stoornissen die we onder nature scharen, is inmiddels bewezen dat nurture een belangrijke oorzaak is. Kinderen leren sociaal gedrag door imitatie. Verschillende studies tonen aan dat het wegvallen van sociaal contact door bijvoorbeeld veelvuldig gebruik van sociale media en het afschuiven van opvoeding naar het onderwijs belangrijke oorzaken zijn van oprukkend narcisme.
Kinderen leren sociaal gedrag door imitatie, en het kan alleen maar fout gaan als ze imiteren wat er zich op Facebook afspeelt.
Verder staan ouders onder enorme tijdsdruk, en opvoeding wordt soms geheel overgelaten aan leerkrachten. Uit een misplaatst schuldgevoel zijn ouders coulanter in de opvoeding. Kinderen worden kleine heersers. Ze bepalen de vrije tijd van de ouders, wat er op tafel komt, en leren hun zin te krijgen.
Ook cultuur kan een oorzaak zijn. Het niet (willen) begrijpen van de geldende regels.
Modus operandi van toxische wezens
Toxische wezens gebruiken verschillende technieken om hun slachtoffers te manipuleren en te controleren. Enkele van de meest voorkomende technieken zijn:
Gaslighting: het slachtoffer laten twijfelen aan zijn of haar eigen waarneming, geheugen of realiteit.
Manipulatie: het gebruik van schuld, schaamte en verwarring om het slachtoffer te controleren en te domineren.
Isolatie: het slachtoffer isoleren van vrienden, familie en andere ondersteuningssystemen om hun afhankelijkheid te vergroten.
Intimidatie: dreigen met fysiek geweld, verbaal misbruik of andere vormen van intimidatie om het slachtoffer onder controle te houden.
Victim blaming: het slachtoffer de schuld geven voor de misbruikende gedragingen van het toxisch wezen, waardoor het slachtoffer zich schuldig en verantwoordelijk voelt.
Profiel van een toxisch wezen
- Charmant en innemend, vaak net iets te…
- Minachtend over anderen; anderen zijn dom en/of slecht.
- Lak aan regels en wetten.
- Vaker in conflict met anderen, waarbij de anderen altijd de schuldigen zijn.
- Vertonen sociaal wenselijk gedrag in het bijzijn van ‘derden’.
- Gebrek aan inlevingsvermogen en berouw.
- Leugenachtig en/of agressief bij betrapping, of het slachtoffer heeft het verkeerd begrepen.
Typen toxische wezens
Narcisten: stellen zichzelf centraal en hebben een obsessieve behoefte aan bewondering en aandacht. Ze missen empathie en gebruiken anderen om hun eigen ego te voeden.
Paranoïde persoonlijkheden: zien in alles een bedreiging en vrezen slachtoffer te worden van andermans slechte bedoelingen. Ze wantrouwen iedereen en zien complotten overal.
Antisociale persoonlijkheidsstoornis: mensen met deze stoornis voelen geen sympathie of emoties. Ze manipuleren anderen zonder schuldgevoel en hebben vaak een geschiedenis van crimineel gedrag.
Predatoren: hebben specifieke doelen, zoals financiële uitbuiting of andere vormen van misbruik. Ze zijn berekenend en strategisch in hun aanpak.
Gevolgen van de daden van toxische wezens
De gevolgen van interacties met toxische wezens kunnen ernstig en langdurig zijn:
Emotionele schade: angst, depressie, laag zelfbeeld en posttraumatische stressstoornis (PTSS) zijn veelvoorkomende gevolgen.
Fysieke schade: chronische stress kan leiden tot gezondheidsproblemen zoals hartziekten, hoge bloeddruk en andere stressgerelateerde aandoeningen.
Sociale isolatie: slachtoffers kunnen geïsoleerd raken van vrienden en familie, wat hun afhankelijkheid van het toxisch wezen vergroot.
Financiële schade: toxische wezens kunnen hun slachtoffers financieel uitbuiten, wat leidt tot schulden en economische onzekerheid.
De vicieuze cirkel
De opbouw en herhaling van feiten maakt je onzeker, waardoor je weerstand vermindert en het toxisch wezen nog gemakkelijker zijn gang kan gaan. Dit gaat vaak gepaard met fysieke pijn door aanhoudende stress.
Uiteindelijk ontploft de boel. De ontploffing kan leiden tot relatiebreuk, ontslag, PTSS, depressie, burn-out of zelfmoord.
De schuldige
Het slachtoffer is altijd schuldig volgens het toxisch wezen. Nadat de boel ontploft is, hoor je hen vaak zeggen: “ze pestte me”, “ze doet haar werk niet goed”, “ze deed het me doen”. Schuldverlegging is typisch. Sommigen gaan zelfs zover om zichzelf als slachtoffer te presenteren en een haatcampagne tegen het echte slachtoffer op te zetten.
De omgeving
De pijn die het gevolg is van emotionele agressie is niet meetbaar. We zijn geconditioneerd om emotionele agressie te aanvaarden: “Doe niet flauw”, “Daar word je sterk van”, “Trek het je niet aan”, “Het zijn maar woorden”, “Zo erg zal het wel niet zijn”, “Je beeld je iets in”.
Pijn is pijn
Het is niet omdat de pijn niet meetbaar is, dat er geen pijn is. Pijn is pijn, fysiek of emotioneel.
Oplossingen
Behalve de predator zal geen van de andere toxische wezens toegeven dat de fout bij hen ligt. Mochten ze inzicht hebben in hun stoornis en er iets aan willen doen, dan zouden ze in behandeling zijn. Dit maakt het advies “praat ermee” vrijwel zinloos. Meer nog, het kan hen een opening geven naar herhaling. Ze spelen schuldgevoelens, beloven beterschap, en gaan gewoon door.
De meest gehoorde reacties zijn: “Ik ben hier niet het probleem”, “Wie zegt dat?”, “Je weet niet waarover je het hebt”.
Op de koop toe kan er een bijkomend probleem ontstaan. Het toxisch wezen kan ervan overtuigd raken dat het slachtoffer met iemand over de situatie praat, wat gelijk staat met verraad, of hij ziet het praten over een hem toegemeten probleem als een belediging.
Hoe goedbedoeld het advies ook mag zijn, praten met een toxisch wezen leidt vaker tot meer problemen dan tot een oplossing.
Doe-het-zelf psychologen
Slachtoffers willen soms zelf een oplossing zoeken voor de problemen, raadplegen dokter Google en hopen dat ze een manier zullen vinden om de dader te ‘genezen’. Dit kan alleen maar fout gaan. Je kunt niet iemand stiekem in therapie duwen, zelfs al zou je ervoor zijn opgeleid. Zodra het toxisch wezen een verandering in je gedrag merkt, zullen er gevolgen zijn: doen geloven dat het werkt, agressief worden, gaslighting intensiveren, je emotioneel straffen, of proberen je nog meer te isoleren.
Medische hulp
Hoe krijg je een toxisch wezen zover dat hij medische hulp zoekt?
Dreigen met vertrek, ontslag, scheiding? Het gevolg is in het beste geval een tijdelijke pauze met daarna een herval.
De zachte aanpak? Nogmaals, voor het toxisch wezen is er niets aan de hand, het slachtoffer is het probleem.
Wat dan wel?
Begrijp de aanpak en modus operandi. Begrijp dat een relatie met een toxisch wezen destructief is. Er is eigenlijk maar één juiste oplossing: afstand. Een scheiding tussen het toxisch wezen en slachtoffer.
Mensen zijn vaak blind door onwetendheid. Ze zien dingen, voelen dingen, maar weten niet wat ze zien of voelen, waardoor ze zich vaak settelen in een toxische relatie.
Enkele waarschuwingen
Als je bovenstaande leest en denkt een toxisch wezen in je buurt te hebben, hou er dan rekening mee dat elke relatie wel eens een dipje heeft en dat iedereen wel eens toxisch gedrag kan vertonen.
Deze problematiek is bekeken vanuit ons perspectief (zelfverdediging, weerbaarheid) en niet vanuit dat van een medisch gevormde.
Mentaal, verbaal en fysiek weerbaar worden?
Nee zeggen en ingaan tegen mensen die het niet goed met je voorhebben is een uitdaging waarbij Krav Maga je kan helpen. Krav Maga is een zelfverdedigingssysteem dat is ontworpen om je te leren hoe je jezelf kunt beschermen in verschillende bedreigende situaties. Door Krav Maga-training kun je mentaal, verbaal en fysiek weerbaarder worden.
Mentaal weerbaar: Krav Maga helpt je om zelfvertrouwen op te bouwen en je bewustzijn van je omgeving te vergroten. Je leert om bedreigende situaties snel te herkennen en adequaat te reageren.
Verbaal weerbaar: tijdens de training leer je hoe je effectief kunt communiceren en grenzen kunt stellen. Dit helpt je om verbaal assertiever te worden en beter om te gaan met manipulatieve of agressieve personen.
Fysiek weerbaar: Krav Maga traint je in praktische zelfverdedigingstechnieken die je kunt gebruiken om jezelf fysiek te beschermen tegen aanvallen. Je ontwikkelt kracht, snelheid en uithoudingsvermogen, wat je zelfvertrouwen vergroot.
Probeer eens een Krav Maga training en ontdek hoe je jezelf kunt verdedigen en je weerbaarheid kunt vergroten tegen toxische wezens en andere bedreigingen.
Een gratis proefles boeken? Klik hier!
Nathalie Heylen
Luc Van Laere